Mechelen: woensdag, 24 juni 2026
Tijdens het Ancien Regime moest een brand geblust worden door het aanbrengen van emmertjes water die door rijen mensen werden doorgegeven. Het pricipe van een pomp was wel gekend, maar een rendabel gebruik kwam er pas nadat de Brit Samuel Morland in 1674 lederen ringen rond de zuigers aanbracht om lekkage te voorkomen.
Vlak daarvoor, in 1671, bedachten de Amsterdamse gebroeders Van der Heiden een brandspuit met twee cilinders en een windketel. Een drukvat waarin tijdens het pompen de lucht door het water werden samen gedrukt, waardoor het water onder druk kwam. In 1672 monteerde Jan Van der Heiden aan zijn pomp een lederen slang met aan het einde een koperen spuitstuk. De brandspuit was geboren.
Het was Lodewijk Napoleon, de eerste Hollandse koning en jongere broer van Napoleon Bonaparte, die de brandspuit daar algemeen verplicht stelde. Waarschijnlijk naar aanleiding van De ramp van Leyden op 12 januari 1807, toen middenin de stad een boot met buskruit ontplofte met 160 doden en 2.000 gekwetsten tot gevolg.
Volgens een resolutie van het Departementaal Bestuur van Brabant van 6 april 1807 moesten de gemeentebesturen zorgen dat de brandspuit overal in hun rechtsgebied voorhanden was. In onze contreien vanaf 1810 was het Keizer Napoleon Bonaparte zelf die het voor het zeggen had.
Door middel van een circulaire van 1 maart 1810 deed het Ministerie van Binnenlandse Zaken, in naam van de keizer, een rondvraag bij de plaatselijke besturen met het oog op het opstellen van een uniform brandreglement. Hierin werd voorzien dat het gebruik van hout in schoorstenenen onder vuren verboden is.
De politie moest toezien op vuren, haarden en smidsen. De schouwen moeten minstens tweemaal in de winter en éénmaal in de zomer gereinigd worden. Eventuele overtreders worden voor de politierechtbank gebracht en zelfs correctioneel vervolgd.
In de grootste steden bestonden toen al langer georganiseerde brandweerkorpsen. In het arrondissement Mechelen had de stad Lier twee en de stad Mechelen vijf brandspuiten in bezit. Brandweerdiensten komen van dan af ook in de wat grotere gemeenten tot stand.
Na de val van Napoleon in 1815 kwamen onze streken onder Nederlands bewind. De bestaande brandweerwetgeving bleef van kracht. De bewindvoerders waren zich immers eventueel bewust van de noodzaak om aan brandpreventie te doen om zo brandrampen te vermijden.
Op 13 februari 1823 schrijft de gouverneur van de provincie Antwerpen een brief naar alle gemeentebesturen waarin de belangrijkste bepalingen staan bettrefende de brandreglementen. Alle burgemeesters moeten de nodige blusmiddelen en brandspuiten aanschaffen die in de brandregelementen voorzien zijn.
Al snel bleek dat de meeste gemeentebesturen niet de financiële middelen hadden om het nodige brandblusmateriaal aan te kopen. Er werd hen wel de mogelijkheid gegeven om elk jaar in hun begroting een bedrag te voorzien in functie van de geldelijke toestand van de gemeente.
Op 25 februari 1822, onder Nederlands bewind, (België bestond toen nog niet), werd te Mechelen het eerste brandweerkorps ingericht. Het bestond uit 6 vaste bedienden die onder het bevel stonden van de bouwmeester-ingenieur van de stad.
De eerste voorzieningen
In 1823 beschikte de stad Mechelen reeds over de nodige blusmiddelen. De pompiers hadden 3 grote en 4 kleine brandspuiten, 8 ladders en 352 emmers. Verder nog verscheidene brandhaken, lederen en lijnwaden darmen, enz.
Op 29 oktober 1827 verschijnt er een wet die het alle steden verplicht een brandspuit aan te kopen. Waarschijnlijk was dit wel de eerste wet of Koninklijk Besluit betreffende de brandveiligheid die verscheen in het huidige België. Ze was alleen niet realistisch of uitvoerbaar.
Op 3 april 1841 werd door de gemeenteraad de goedkeuring gegeven om de straatverlichting op gas aan te leggen. Dat was alvast ook een verbetering voor de pompiers want zij moesten zich bij nacht in de donkere straten en steegjes behelpen met fakkels.
Brandverzekeringen
In dezelfde periode ontstonden ook de eerste Brandwaarborgmaatschappijen van het Koninkrijk. Zo bestond op 4 juni 1823 reeds de Assurantie Compagnie van de Schelde te Antwerpen.
In alle steden en gemeenten moeten zo snel mogelijk een of meer brandspuiten, en verder de daarbij behorende blusmiddelen worden aangeschaft.
Copyright - 2026 - Designed by DiLuc - Hosting Combell